Skład konsorcjum podlega uzupełnieniom. Wnioski z wyroku TSUE.

Powrót do bloga

Członkowie konsorcjum podlegający wykluczeniu z postępowania podlegają takim samym zasadom zastępowania jak ma to miejsce w przypadku podmiotów udostępniających zasoby. Tak wynika z wyroku TSUE z 12 listopada 2026 r.

Oferta wspólna, podmioty udostępniające zasoby i wykonawca

Ustawa prawo zamówień publicznych, w ślad za Dyrektywami 2014/24/UE oraz 2014/25/UE, przewiduje kilka możliwości kooperacji wykonawców zamówień publicznych.

Oczywistym jest, że wykonawca może złożyć ofertę samodzielnie. Może przy tym korzystać z pomocy podwykonawców. Jest to też konstrukcja najbardziej oczywista i najprostsza.

Wykonawca może także złożyć ofertę samodzielnie, ale wesprzeć się potencjałem tzw. podmiotu trzeciego, czyli podmiotu, który udostępni mu na potrzeby realizacji zamówienia swoje zasoby. Sytuacja ta regulowana jest w art. 118 – 123 ustawy – Prawo zamówień publicznych. Pomimo swojej relatywnej prostoty taka konfiguracja uczestnictwa wykonawców w realizacji zamówienia doczekała się dość bogatego (i jak to zwykle w zamówieniach publicznych często sprzecznego i niejednolitego) orzecznictwa. Wątpliwości dotyczą przede wszystkim zakresu stosowania mechanizmu uzupełniania dokumentów do zobowiązania podmiotu udostępniającego zasoby. 

Relacja pomiędzy wykonawcą (oferentem) a podmiotem udostępniającym zasoby może mieć różną temperaturę. Najbliższa jest wtedy, gdy przedmiotem udostępnienia są zasoby pozwalające na spełnienie warunków udziału w postępowaniu dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia wykonawcy. Wówczas podmiot udostępniający zasoby musi wykonać roboty budowlane lub usługi, do realizacji których te zdolności są wymagane. Z kolei w przypadku udostępnienia zasobów odnoszących się do sytuacji finansowej lub ekonomicznej wykonawca oraz podmiot udostępniający zasoby odpowiadają solidarnie za szkodę poniesioną przez zamawiającego powstałą wskutek nieudostępnienia tych zasobów.

Jednocześnie ustawodawca, w ślad za wspomnianymi na wstępie dyrektywami, przewidział w art. 122 pzp, że „jeżeli zdolności techniczne lub zawodowe, sytuacja ekonomiczna lub finansowa podmiotu udostępniającego zasoby nie potwierdzają spełniania przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu lub zachodzą wobec tego podmiotu podstawy wykluczenia, zamawiający żąda, aby wykonawca w terminie określonym przez zamawiającego zastąpił ten podmiot innym podmiotem lub podmiotami albo wykazał, że samodzielnie spełnia warunki udziału w postępowaniu.” Podmiot trzeci jest więc zastępowalny.

Alternatywą dla relacji wykonawca – podmiot trzeci jest konsorcjum, czyli oferta wspólna.

Przeczytaj także Wstępne konsultacje rynkowe

Konsorcjum i oferta wspólna

Pojęcie „konsorcjum” nie posiada definicji legalnej. Jest to porozumienie (stałe lub ad hoc) dwóch lub więcej wykonawców związane w celu wspólnego złożenia oferty i późniejszej wspólnej realizacji zamówienia.

Ustawa – Prawo zamówień publicznych nie zawiera szczegółowych regulacji dotyczących ofert wspólnych. Kluczowe to art. 58 mówiący o ofercie wspólnej i pełnomocniku wykonawców, art. 59 dający zamawiającemu prawo do żądania przedstawienia umowy konsorcjalnej oraz art. 60 dający uprawnienie do zastrzeżenia osobistego wykonania części zamówienia przez poszczególnych konsorcjantów. Kluczowy jest jednak art. 58 ust. 5 stanowiący, iż „przepisy dotyczące wykonawcy stosuje się odpowiednio do wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia.” W praktyce oznacza on, że konsorcjum (z jego specyficznymi odrębnościami) traktuje się jak jednego wykonawcę.

To ostatnie oznacza m.in. że żaden z członków konsorcjum nie może podlegać wykluczeniu z postępowania.

Pytanie jednak co, gdy podlega? Czy wówczas należy odrzucić ofertę konsorcjum, czy może umożliwić konsorcjum modyfikację składu?

Przeczytaj także Procedura odwrócona w trybie podstawowym.

Zmiana podmiotowa w konsorcjum

W dotychczasowym orzecznictwie KIO dopuszczała wyłącznie, jak się wydaje, zmianę podmiotową w składzie konsorcjum w sytuacji, gdy jeden z konsorcjantów rezygnował w dalszym ubieganiu się o udzielenie zamówienia a pozostali członkowie konsorcjum nadal spełniali warunki udziału w postępowaniu. Innymi słowy eliminacja tego konsorcjanta pozostawała bez wpływu na ocenę podmiotową oferty (zob. wyroki w sprawach KIO 2369/23 czy KIO 3357/20). 

Jednocześnie zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie dość mocno podkreślano, że mechanizm „uzupełniania” podmiotów dopuszczony w art. 122 pzp dla podmiotów udostępniających zasoby nie odnosi się do składu konsorcjum.

Problem polega jednak na tym, że kwestia ta nie była wcale taka oczywista, jeżeli spojrzelibyśmy do Dyrektyw.

Dyrektywa 2014/24/UE a konsorcjum

Zgodnie z art. 19  ust. 2 akapit pierwszy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych:

„Grupy wykonawców, w tym tymczasowe stowarzyszenia, mogą brać udział w postępowaniach o udzielenie zamówienia. Instytucje zamawiające nie mogą wymagać od nich posiadania określonej formy prawnej, by grupy te mogły przedłożyć ofertę lub wniosek o dopuszczenie do udziału.”

Z kolei zgodnie z art. 63 ust. 1 Dyrektywy 2014/24/UE:

„W odniesieniu do kryteriów dotyczących sytuacji ekonomicznej i finansowej, określonych zgodnie z art. 58 ust. 3, oraz kryteriów dotyczących zdolności technicznej i zawodowej, określonych zgodnie z art. 58 ust. 4, wykonawca może, w stosownych przypadkach oraz w odniesieniu do konkretnego zamówienia, polegać na zdolności innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nimi powiązań. W odniesieniu do kryteriów dotyczących wykształcenia i kwalifikacji zawodowych, określonych w załączniku XII część II lit. f), lub dotyczących stosownego doświadczenia zawodowego, wykonawcy mogą jednak polegać na zdolności innych podmiotów tylko wtedy, gdy te ostatnie zrealizują roboty budowlane lub usługi, odnośnie do których takie zdolności są niezbędne. W przypadku gdy wykonawca chce polegać na zdolności innych podmiotów, musi udowodnić instytucji zamawiającej, że będzie dysponował niezbędnymi zasobami, przedstawiając na przykład w tym celu stosowne zobowiązanie takich podmiotów.

Instytucja zamawiająca sprawdza, zgodnie z art. 59, 60 i 61, czy podmioty, na których zdolności wykonawca zamierza polegać, spełniają odpowiednie kryteria kwalifikacji, i czy istnieją podstawy wykluczenia na mocy art. 57. Instytucja zamawiająca wymaga, by wykonawca zastąpił podmiot, który nie spełnia stosownego kryterium kwalifikacji lub wobec którego istnieją obowiązkowe podstawy wykluczenia. Instytucja zamawiająca może wymagać lub może być zobowiązana przez państwo członkowskie do wymagania, by wykonawca zastąpił podmiot, wobec którego istnieją nieobowiązkowe podstawy wykluczenia.

Jeżeli wykonawca polega na zdolności innych podmiotów w odniesieniu do kryteriów dotyczących sytuacji ekonomicznej i finansowej, instytucja zamawiająca może wymagać od wykonawcy i tych podmiotów solidarnej odpowiedzialności za realizację zamówienia.

Na tych samych warunkach grupa wykonawców, o której mowa w art. 19 ust. 2, może polegać na zdolności członków tej grupy lub innych podmiotów.”

Analogiczna regulacja znajduje się w Dyrektywie sektorowej (2014/25/UE). Z art. 63 ust. 1 wynika więc dokładnie to co zostało uregulowane w art. 118 – 123 ustawy pzp. Z jedną różnicą. 

Skład konsorcjum podlega uzupełnieniu tak jak ma to miejsce w przypadku podmiotów trzecich

To co nie zostało przeniesione do ustawy – Prawo zamówień publicznych to reguła wynikająca z ostatniego zdania art. 63 ust. 1 Dyrektywy, a więc mówiąca, iż na takich samych zasadach jakie mają zastosowanie do podmiotów trzecich konsorcjanci mogą polegać wzajemnie na swoich zasobach. Jedną z tych zasad jest wynikająca z akapity drugiego art. 63 ust. 1 Dyrektywy 214/24/UE zastępowalność.

Zwrócił na to uwagę Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 12 listopada 2026 r. w sprawie C-268/25 ETS Srl. 

Przeczytaj także Progi unijne i kurs euro na lata 2026-2027

Wyrok TSUE z dnia 12 listopada 2026 r. w sprawie C-268/25 ETS Srl. 

Trybunał stwierdził, że:

Pkt 67: „[…] podmiot zamawiający powinien wymagać, aby takie konsorcjum zastąpiło należącego do niego wykonawcę, w odniesieniu do którego istnieje obowiązkowa podstawa wykluczenia przewidziana w art. 57 dyrektywy 2014/24.”

Pkt 71: „[…] uwaga, jaką powinien zwrócić podmiot zamawiający na przestrzeganie tej zasady proporcjonalności, musi być jeszcze większa, gdy wykluczenie przewidziane w przepisach krajowych dotyczy konsorcjum nie z powodu uchybienia, które można mu przypisać, lecz z powodu uchybienia popełnionego przez wykonawcę należącego do tego konsorcjum[…].”

Pkt 78: „[…] w świetle celu tej dyrektywy, który polega, jak wskazano w pkt 68 niniejszego wyroku, na umożliwieniu jak najszerszego udziału oferentów w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, wynika, że wspomniany przepis pozwala również na wykluczenie uczestnika konsorcjum, bez zastąpienia tego uczestnika, pod warunkiem że wykluczenie to nie stoi na przeszkodzie spełnieniu przez to konsorcjum kryteriów kwalifikacji mających zastosowanie w danym postępowaniu i że nie powoduje ono istotnej zmiany oferty wspomnianego konsorcjum […].”

ale

Pkt 73: „[…]podmiot zamawiający powinien wykluczyć konsorcjum na podstawie obowiązkowej podstawy wykluczenia […], jeżeli w wyniku weryfikacji, do których przeprowadzenia jest zobowiązany, uzna on, że lider tego konsorcjum uchybił ciążącemu na nim obowiązkowi staranności i że w związku z tym wspomnianego konsorcjum nie można uznać jako uczciwe i wiarygodne.”

Pkt 76: „[…] jeżeli podmiot zamawiający wymaga zastąpienia wykonawcy należącego do konsorcjum, w odniesieniu do którego istnieje obowiązkowa podstawa wykluczenia[…], musi on czuwać nad tym, zgodnie z zasadami przejrzystości i równego traktowania określonymi w art. 36 ust. 1 dyrektywy 2014/25, aby zastąpienie tego wykonawcy nie doprowadziło do istotnej zmiany oferty tej grupy. Wynika z tego, że podobnie jak w przypadku żądania wyjaśnienia oferty, żądanie podmiotu zamawiającego wymagające takiego zastąpienia nie może prowadzić do przedstawienia przez to konsorcjum tego, co w rzeczywistości jawi się jako nowa oferta, ponieważ zmienia w istotny sposób pierwotną ofertę.”

Przeczytaj także Centralny Rejestr Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych 

Wnioski z wyroku w sprawie C-268/25 ETS Srl. 

Wyrok TSUE musi zmienić sposób badania podstaw odrzucenia ofert konsorcjalnych. Wskazuje on jednoznacznie na konieczność zindywidualizowanego podejścia do członków konsorcjum. Na prawną ocenę jego praktycznych konsekwencji przyjdzie jeszcze czas, ale już teraz trzeba zauważyć, że nie niweczy on ogólnej zasady, iż skład konsorcjum jest co do zasady niezmienny. Nadal mamy do czynienia z wyjątkiem. Niemniej jednak każdorazowo zamawiający powinni analizować możliwość zastosowania procedury zmiany podmiotowej w składzie konsorcjum, jeśli jeden z konsorcjantów podlegałby wykluczeniu z postępowania albo nie wykazywałby spełnienia warunków udziału w postępowaniu.

Wyrok otwiera jednak szereg pytań na gruncie prawa polskiego. Powstaje bowiem pytanie o identyfikację wykonawcy(ów) – oferentów, o zabezpieczenia wadialne ustanawiane na konkretną grupę wykonawców, o podmiotową stronę związania ofertą itd. itp. 

Wyrok TSUE C-268/25 jasno wskazuje, że konsorcjum obowiązują te same zasady, które odnoszą się do podmiotów trzecich, na co i nieskromnie przyznam piszący te słowa zwracał uwagę. Pozostawia jednak do rozstrzygnięcia na gruncie prawa polskiego szereg kwestii szczegółowych. 

Liczba czytelników: 9